EMNÄ°YET HALKALARI ( KARABÄ°NA )
a. Karabina Seçimi
Karabinalar, tırmanıcılar tarafından çeÅŸitli amaçlar için kullanılan hafif metal baÄŸlantı malzemeleridir. ÇeÅŸitli dizayn, boyut ve özellikte üretilirler. DoÄŸru kullanabilmek ve doÄŸru seçim yapabilmek için önce deÄŸiÅŸik modeller arasındaki farkları bilmeniz gereklidir. Karabinalar bir ÅŸeyleri birbirlerine baÄŸlamak için kullanılırlar; tırmanıcıyı ipe yada emniyet noktasına, ipi emniyet noktasına ya da bir çok emniyet malzemesini emniyet kemerine (kolonuna) asmak maksatlı olabilir. Çekerleri yüksektir, çünkü büyük kuvvetlere dayanmak zorundadırlar (ve çoÄŸunlukla yaÅŸamımız bu karabinalara baÄŸlıdır.) Çok hafiftirler, çünkü tırmanıcı bunları gerekli sayıda taşıdığında aşırı ağırlık oluÅŸturmamaları gerekir.Farklı tırmanış tipleri, deÄŸiÅŸik karabinalara ihtiyaç duymamıza yol açar. Bu deÄŸiÅŸiklikler çoÄŸu kere, tasarım, kapı ÅŸekli, karabina çekeri, ağırlık ve boyut olarak karşımıza çıkar. Karabinalar bir çok marka, model, tasarım, boyut, vb. özelliklerde üretilirler. Onlarca çeÅŸit arasından ihtiyacınıza en uygun karabinaları seçmek için belirli bir düzen içinde alternatifleri incelemenizi öneriri
b.Emniyet Halkalarının ÇeÅŸitleri
(1) Oval Karabinalar
Oval karabinalar, yakın zamana kadarki en popüler karabina tasarımıdır. Ä°lk alüminyum alaşımlı karabinalar oval tasarıma sahiptiler. Çok amaçlı kullanılabilirler. Fakat diÄŸer ÅŸekiller kadar güçlü deÄŸillerdir. Oval karabinalar iki ucunda da yumuÅŸak ve simetrik hatlara sahiptirler. Bu da çekerini olumsuz etkileyen bir faktördür. Yük simetrik olarak ikiye bölünür ve yükün yarısı karabinanın en zayıf yeri olan kapısına gelir. Simetrik olması makara sistemleri ve yapay tırmanış için avantajdır, ayrıca malzeme istiflemek, taşımak için idealdir
(2) D Karabinalar
D ÅŸekilli karabinalar, yükü, kapının (karabinanın en zayıf bölümü) aksi tarafındaki gövde kısmına (karabinanın en güçlü bölümü) aktarırlar. Bu sayede ağırlık güç oranları çok iyidir. D'ler, aynı malzeme ve boyutlu ovallerden daha hafif ve daha güçlüdürler
(3) Asimetrik D Karabinalar
Asimetrik D karabinalar, D karabinalarda kapı menteÅŸesinin bulunduÄŸu ucun daraltılması ile elde edilmiÅŸlerdir. Bu sayede daha hafif karabinalar elde edilebilir. Bu asimetrik geometride kapı açıklığı oldukça büyük olabilmektedir (ipi geçirmek için kolaylık) ama karabinada fazla malzeme istiflenemeyebilir (daha az malzeme taşınabilir ve malzemeyi çıkarmak daha zordur.)
(4) Armut Åžeklindeki Karabinalar (HMS)
Kısaca armudi de denilen bu karabinalar bilinen en eski tasarımdır. Çok geniÅŸ ve armudu andıran yuvarlak yapısından dolayı malzeme taşımak yada daha yaygın olarak kilitli modelleri ile emniyet almak, emniyet kolonu üzerinden iniÅŸ/emniyet aletlerini kullanmak amaçlı kullanılır. Bu kilitli armudilere Almanca yarım kazık düÄŸümü (Half Mastwurf Sicherung) adının kısaltması olan HMS denir. Yarım kazık düÄŸümü ancak bu tip karabinalarda sorunsuz kullanılabilir. HMS karabinalar daha kalın kesitlere, yani daha büyük ip kıvrılma çapına sahiptirler ve bu sayede kontrol edilen ipi diÄŸer karabinalara göre çok daha az yıpratırlar
c. Kapı Şekil Sistemleri
(1) Düz Kapı
Standart düz kapılı karabinalar en yaygın olanlarıdır. Mesnet noktasından (menteÅŸesinden) son noktasına (kapı gagası) kadar düz devam eder. Bastırıldığında kolay açılmasını ve bırakıldığında kapanmasını saÄŸlayan bir yaya sahiptir
(2) Eğik Kapı
EÄŸik kapılı karabinaların ip geçiÅŸini kolaylaÅŸtıran konkav (iç bükey) kapıları vardır. Kapının eÄŸik olması karabinanın çekerini ve ağırlığını etkilemez. Fakat kapı açılmasını kolaylaÅŸtırdığından, doÄŸru kullanılmadığı zamanlarda içerisinden geçen ipin kendiliÄŸinden çıkma olasılığı düz kapıya göre daha fazladır. Kapının eÄŸik olması, aynı modelde düz kapılı alternatife göre daha büyük bir kapı açıklığı saÄŸlar. Ä°pi karabinaya takarken (kliplerken) daha rahat hareket edebilirsiniz
Dikkat:EÄŸik kapılı karabinalar, arabant ve ekspreslerin sadece ipe gelen taraflarında kullanılmalıdırlar. Emniyet noktasına takılan karabina düz, tel yada kilitli kapıya sahip olmalıdır.
(3) Tel Kapı
Tel kapılı karabinalarda kapı çelik bir telden oluÅŸur. Normal kapılı karabinalardan daha hafiftir ayrıca kapı açılım mesafesi daha fazladır. Normal kapılı karabinalardan daha zayıf görünmesine karşın, darbe ya da titreÅŸim karşısında kapısının açılma olasılığı çok daha düÅŸüktür. Normal kapıları da çelik pimlerin tuttuÄŸu unutulmamalıdır. Tel kapıyı oluÅŸturan çelik tel, pimden çok daha uzun olduÄŸundan titreÅŸimleri sönümler. Bu tip kapıların kış ve alpin kullanımlarda buzlanıp donma problemi neredeyse yoktur
(4) Kilitli Kapı (yada Kilitli Karabina)
Kilitli karabinalarda kapının istem dışı açılmasını engelleyen ve güvenliÄŸi arttıran bir kilit mekanizması bulunur. Emniyetinizin sadece bir karabinaya kalacağı durumlarda kullanılırlar, örneÄŸin ip iniÅŸleri, emniyet alma ya da ara emniyetlerin noktalarının ilkinde kullanılabilirler.Kilitli karabinalar oval, D veya asimetrik D olabilirler. Kilit mekanizmaları ise vidalı ya da otomatik ÅŸekilde kilitlenen sistemlerden oluÅŸabilir. Otomatik kilitlenen sistemlerde birden fazla eksende hareket eden otomatik mekanizmalar istem dışı açılmalara karşı daha güvenlidir
Karabina seçimindeki en önemli kıstas, karabinayı ne amaçla kullanacağınızdır. DeÄŸiÅŸik ÅŸekilli karabinalar farklı kullanımlar için üretilmiÅŸtir. EÄŸer tırmanış sporuna yeni baÅŸlıyorsanız bir tırmanış eÄŸitmeni yada tecrübeli bir satıcıya ilk önce hangi tip karabinleri almanız gerektiÄŸini danışabilirsiniz. EÄŸer bir süredir tırmanıyorsanız, deva men yapmak istediÄŸiniz tırmanışları düÅŸünmelisiniz. Ne tip emniyet sistemleri kullanacaksınız ve karabinalarınızı ne tip yükler altında kullanacaksınız?
d. Karabinaların Çekerleri
Karabinalar dizayn edilirken, yüklerin uzun (ana) eksen boyunca geleceÄŸi düÅŸünülür. DoÄŸru kullanılan (yüklenen) bir karabinanın tırmanış amaçlı kullanım sırasında kırılmayacağı kabul edilir ve .DoÄŸru kullanımdan kasıt yüklemenin ana eksen boyunca olması, karabinanın kayaya yaslanmaması ve kapısının kapalı olmasıdır. Ancak pratik kullanım ÅŸartlarında bunları saÄŸlamak her zaman mümkün olamayabilir. Karabina kaya ile temasta olabilir, ip titreÅŸimlerinden kapısı aralanabilir veya yük aktarma sistemleri yanlış kurulduÄŸunda yada karabina döndüÄŸü için yükleme ekseni ÅŸaÅŸabilir. Bu tehlikeleri azaltmak tırmanıcının bilgisi, dikkati ve tecrübesine baÄŸlıdır. Karabinaların doÄŸru kullanımını öÄŸrenmek tırmanıcıların kendi sorumluluÄŸudur. Yanlış kullanılan yada yüklenilen karabinalar ana eksen çekerlerinin yarısından daha az yükler altında kırılabilirler.
Kapı ÇarpıntısıDüÅŸüÅŸ sırasında ortaya çıkan dinamik kuvvetler karabina kapısını titreÅŸtirirler ve kapı anlık olarak olarak açılır. Literatürde "gate lash" olarak geçen bu olay karabina içinde kayan ipin titreÅŸimleri yada karabinanın sırtı (kapının aksi tarafı) sert bir cisme çarptığı zaman olur. Bu kısacık anda, doÄŸru bir ÅŸekilde yerleÅŸtirildiÄŸi sanılan karabina sadece açık kapı çekeri kadar kuvvet taşıyabilir. Kapının çarpıntı ile açılmasının iki sebebi olabilir: - Kapının ataletinin kapı yayının gerilme kuvvetinden daha büyük bir deÄŸere ulaÅŸması- Kapıya bir cisim dayanması Karabinaların kırılmasının önüne geçmek için kapısı kilitlenen (kilitli) karabinalar yada açık kapı çekeri yüksek karabinalar kullanabilirsiniz, ama bundan da önemlisi karabinalarınızın doÄŸru kullanımlarını öÄŸrenmelisiniz. Belirli kapı dizaynları ve/veya sert kapı yayları titreÅŸimle oluÅŸan kapı çarpıntılarını azaltırlar.
NOT:DüÅŸen bir tırmanıcı, fiziksel anlamda, yer çekimi ivmesi ile artan ivmeli hareket yapan bir kütledir. Karabina çekerlerinin kilo Newton (kN, kütle çarpı ivme) biriminden yazılması bu yüzdendir. Pratik dönüÅŸümler için bir kilo Newton eÅŸittir yüz kilogram (1kN=100kg) denebilir.
Ağırlık Tırmanış sırasında hafif olmak, genel olarak kabul gören bir yaklaşımdır. Ama daha hafif karabinalar her zaman ağır olanlardan daha iyi deÄŸillerdir. Çok hafif karabinaların çoÄŸu zaman daha dar kesitleri vardır (daha ince bir çubuktan imal edilirler). Bu dar kesit karabinanın açık kapı çekerinin daha düÅŸük ve ömrünün daha kısa olmasına yol açabilir. Ayrıca, dar kesit etrafında ip daha fazla büküleceÄŸinden ip aşınması ve düÅŸüÅŸlerde ipin zarar görme olasılığı artar.
BoyutlarKarabinalar çeÅŸitli boyutlarda üretilirler. Büyük karabinaları kullanmak daha kolaydır, açık kapı aralığı büyük olduÄŸundan ipi kliplemek (ipi karabinaya takmak) kolaydır ve daha fazla malzeme istiflenebilir. Emniyet ve iniÅŸ aletleri için özellikle büyük kilitli karabinalar tercih edilir. Bununla birlikte ufak karabinalar daha hafiftirler ve genel olarak teknik malzemelerinizin daha az hacim kaplamasında önemli rol oynarlar.Alternatifleri azalttıktan sonra karabinaları elinize alıp denemenizi öneririz: Elinize nasıl oturuyorlar? Kliplemek ve ipi geri çıkarmak ne kadar kolay? Kapılar ne kadar akıcı çalışıyor? EÄŸer bir kilitli karabinayı inceliyorsanız kilidini ardarda birkaç kere açıp kapayın (tek elle.) Kullanımı daha kolay olan, akıcı çalışan ve sizi rahatsız etmeyen modelleri tercih etmelisiniz.
e. Karabina Bakımı
Karabinalarınızın bütün yüzeylerini ayrıntılı olarak inceleyin. Çatlaklar, keskin köÅŸeler, korozyon, lekeler veya aşırı aşınmış noktalar olmamalıdır. Saç telinin giremeyeceÄŸi bir çatlak bile karabinanızın çekerini yarı yarıya azaltır. Kapıların hızlı ve kolayca açılıp kapandığını kontrol edin. Bütün kapıların (ve kilit mekanizmalarının) zorlanmadan ve tamamen kapandığından mutlaka emin olun. Pim ve perçinlerin (kapılarda) eÄŸik yada eksik olmadığından emin olun. Kapının eÄŸilmiÅŸ (normal kavisi dışında) olmaması, gaganın yuvasına tam olarak oturması özellikle önemlidir.
EÄŸer herhangi bir karabinanız yukarıda anlatılan incelemeyi baÅŸarıyla geçemezse, onları kullanmayın ve baÅŸkalarının da kullanmasını engellemek için imha edin. Genel eÄŸilim, 6-7 metrenin üzerindeki yüksekliklerden düÅŸen karabinaları da emekliye ayırma yönündedir. Bu tip malzemelerin görünümünde hiçbir hasar yokken bile dayanımlarında ciddi düÅŸüÅŸler olabilir. Bu konuda son yıllarda yapılan bazı bağımsız, ama onaylanmamış testler düÅŸüÅŸ yaÅŸayan karabinaların dayanımlarının deÄŸiÅŸmediÄŸini ileri sürse de, bu konuda üzerinde tam bir fikir birliÄŸi yoktur. Emniyetiniz için 6-7 metre yada üzeri yükseklikten düÅŸen karabina ve diÄŸer alüminyum malzemelerinizi kullanmamanızı öneririz.
Dikkat Edilecek NoktalarKarabinalarınızdan verim almak istiyorsanız onları temiz tutmalı ve tozdan korumalısınız. Tuzlu suyla temas ettikten sonra karabinalarınızı bol ılık su ile yıkayınız. Aşındırıcı asitler ile asla temas ettirmeyiniz.
Karabinaların TemizliÄŸiProblemli kapıların daha iyi çalışmasını saÄŸlamak için mesnet ve gaga noktalarına hava üfleyin. Bu olumlu sonuç vermezse, karabinayı ılık sabunlu suda yıkadıktan sonra iyice durulayınız. Mekanik aksamını sadece WD40 yada benzeri özellikte yaÄŸlayıcı ile yaÄŸlayınız. Uygulamayı gaga (kanca) bölgesi, yay deliÄŸi ve kilit mekanizmasına yapınız. TaÅŸan fazla yaÄŸlayıcı maddeyi iyice sildiÄŸinizden emin olunuz. Not: EÄŸer kuru tip yaÄŸlayıcılar (Ä°ngilizce'de dry graphite veya dry lubricant olarak ifade edilen ) kullanırsanız karabinanız daha zor kirlenir, çünkü bunlar tozları daha az tutarlar.
Karabinaların Saklanması Karabinaları nemli ve tuzlu (deniz kenarı tırmanışları) ortamlarda, ıslak giysi ve ekipmanlarla beraberce saklamayınız, aşındırıcı kimyasal maddelerden koruyunuz. Hiç bir nedenle karabinaları eÄŸelemeyiniz (fiziksel bombeleri düzeltmek için su zımparası kullanınız, bombeyi azıcık zımparalama ile yok edemediyseniz karabinayı imha ediniz.)
.jpg)
