Ä°TKASARI
Latince Adı: Orchis mascula
Ä°TKASARI(Orchis mascula)
Salep
Tilki husyesi
Çam çiçeÄŸi
Familyası: Salepgillerden, Salpgewaechse, Orchidaecae
Drugları: Salp yumrusu: Salep tuber,Salp yumrusu yıkanıp temizlendikten sonra suyla veya sütle haÅŸalanır, sonra
kurutulur, öÄŸütülür vede çayı veya natürel ilaçı yapılır.
Salepin oldukca çok türü mevcuttur ve bulardan bazıları Türk salebi: orchis mascula, Anadolu salebi: o. anatolica,
Benekli salep (doÄŸu Anadolu salebi): drchtylorhiza majalis, Küçük salep: o. morio, Leylaki salep: o. purpurea ve
Migferli salep: o. militaris'I sayabiliriz. Bu salepler arasında kalite bakımından herhangi bir fark yoktur hepiside çay
ve natürel ilaç yapımında kulanılır.
Salep çok eskiden beri Araplar, Türkler ve Persler tarafından bilinen ve çayı içilen bir bitki iken Avrupa bu bitki 15.
yüz yılla kadar tanınmamaktaydı. Günümüzdede Türk salebi az olsada içilmektedir. Vatanı Türkiye olup özeliklebatı
Akdeniz, EÄŸe, Marmara ve batı Kardeniz bölgelerinde yaygın olarak yetiÅŸen bitki günümüzde yok olma tehlikesi ile
karşı karşıyadır.
Aşırı talep nedeniyle yok olma tehlikesine karşı 1974 senesinden ihtibaren ihraçı yasaklanmıştır. Orchis husye
(haya) anlamına gelir ve salepin yumruları husyeye benzediğinden bu isimle anılır. Bu benzerliği nedeniyle cinsel
gücü artırdığı söylenmekte ve bu maksatla içilmektedir.
Botanik: Kastamonu salebi takriben 20-40 cm boyunda çok yıllık ormanlarda yarı veya tam gölgeliklerde
kendiliÄŸinden yabani olarak yetiÅŸir. Yaprakları 2-3 yaprakdirek olarak yumrulardan çıkar. Yaprakları mızrak ÅŸeklinde
olup takriben 10-25 cm uzunluÄŸunda, 5-10 cm eninde , kenarları bütün, koyu yeÅŸil renkli ve etlidir.
Rozet yaprakları n haricinde 2 adet gövdeyi saran ve oluk ÅŸeklinde olan iki yapraÄŸa daha sahiptir. Benekli salepte
dah fazla yaprak bulunur ve genelikle rozet yerine gövde yapraklara sahiptir.
Çiçekleri gövdenin yarısı veya 1/3'ü baÅŸak ÅŸeklindeki çiçek demetinden meydana gelir. Gövdenin üst tarafına
dizilmiÅŸ olan çiçekleri sadece taç yapraklardan meydana gelir. Taç yaprakları iki çenekli olup alt çenek dil ÅŸeklinde,
üst çenek iki yan lop ve ortada boynuz ÅŸeklinde bir ana loptan meydana gelir ve geri kısmı boru ÅŸeklinde olup
leylaki reguvan ve kırmızımsı pempe renklerde olur.
Kökleri haya ÅŸeklindeki iki yumrudan meydana gelir ve biri eski ana yumru ve diÄŸeri daha iri vede parlak olan oÄŸul
yumrudan meydana gelir. Ana yumrunun ayrıca saçak ÅŸeklinde yan kökleri vardır.
YetiÅŸtirilmesi: MuÄŸlanın bazı yörelerinde Salep'in dibindeki toprak kazılarak oÄŸul yumruları alındıktan sonra ana
yumruya zarar vermeden toprak tekrar kapatılır. Böylece bitkiden hersene yumru alma imkanı doÄŸar.
Hasat zamanı: Mayıs ve Haziranda köklerinin dibi kazılarak bitkiye zarar vermeden alınan oÄŸul yumrular (parlak
yumrular) yıkanır, suda veya sütle haÅŸalandıktan sonra kurutulur ve sonrada öÄŸütülerek toz haline getirilir. Åžayet
mümkünse sunni olarak 50-60 derecede özel olarak kurutulur. Kurutulduktan sonra un haline getirilen salepe
Kulanılması:
a-) Üniversite kliniklerinde tedavi denemeleri ve araÅŸtırmalar yapılmamıştır. Bu nedenle bugünkü bilgilere göre 2.
sınıf bir ÅŸifalı bitkidir. Salep yerine daha etkili olan baÅŸka bitkiler kulanılmalıdır. ÖrneÄŸin ishale karşı Enginar, Nane,
Papatya, Uzara preparatları daha etkildir.
b-) Halkartasında: Günümzde genelikle bebek ve çocuklardaki ishale karşı kulanılmaktadır. Ayrıca mide bağırsak
iltihaplanması, bronÅŸit ve öksürüÄŸe karşı etkili olduÄŸu idiea edilmektedir. Eskiden cinsel gücü artırdığı sanılmakta ve
bu nedenle oldukca çok kulanılmakta idi.
Çay: Salep tozundan (salep unundan) 2-4 gram 100 ml sütle kaynatılır.
