DEFNE YEZÄ°T
Latince Adı: Gentiana lutea
DEFNE YEZÄ°T (Gentiana lutea)
Yöresel adları: Sarı gentiyan, sivri kökü, CENTÄ°YANE KÖKÜ, centiyan, güÅŸadotu.
Bitki özellikleri: Genellikle 1700 metreden yüksek daÄŸlık bölgelerde yetiÅŸir. Ülkemizde ender rastlanan bir bitkidir.
Bilinçsizce toplandığı için, ülkemizde olduÄŸu gibi, Avrupa ülkelerinde de soyu tükenmek üzeredir. Bu nedenle, örneÄŸin Almanyada koruma altına alınmış, toplanması kesinlikle yasaklanmıştır.
100-110 cm yükseklikte, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Güzel sarı çiçeklerini ancak yıllar sonra oluÅŸturabilir. Temmuzeylül aylarında çiçeklenir. Silindir biçiminde parçalardan oluÅŸan kök, 20-30 cm uzunluÄŸa ulaşır. Genellikle kireçli
topraklarda yetiÅŸir. BileÅŸim: Acı maddeler(özellikle gentiopikrin ve yakın geçmiÅŸte bulunan amarogentin), az miktarda tanen, uçucu yaÄŸ, ÅŸeker ve müsilaj.
Toplama ve hazırlama: Åžifalı bitki satıcılarından temin edilmeye çalışılmalıdır. Yurt dışından temin edilmesi doÄŸru olur.
Kullanım alanları ve biçimleri: Öteki acı madde gruplarından baÅŸlıca ayrıcalığı, içerdiÄŸi tanen maddesinin etkisiz
kalacak kadar az ve acı maddelerin en acısı olarak bilinen amarogentin maddesinin en yoğun etkiye sahip
olmasıdır. Bu özelliklerinden ötürü, sindirim sistemi hastalıklarını, sistemde hiçbir rahatsızlığa yol açmadan tedavi
edebilen baÅŸlıca bitkilerden biri olarak kabul edilir. Öncelikle, sindirim için gerekli mide salgılarını arttırarak,
iÅŸtahsızlığa yol açan sindirim yetersizliÄŸinin ve ÅŸiÅŸkinliÄŸin nedenlerini ortadan kaldırır. Ama yüksek miktarda mide
asidi salgılanmasından kaynaklanan mide ve onikiparmakbağırsağı ülserlerinde kullanılmamalıdır. Centiyane çayı
ile, safrakesesi salgıları da olumlu yönde etkilenebilir. Bitkinin içerdiÄŸi acı maddeler, önce ağız mukozası ile temas
ettiğinde, sonra da organizma tarafından emildiğinde, iyileştirici refleksleri başlatır. Ayrıca, dolaşım sistemini uyarıcı
etkiye sahip olduÄŸu da bilinir.
Centiyane çayı: Yarım tatlı kaşığı ince kıyılmış kök, 1 bardak suda 4-5 dakika hafif ısıda kaynatılır, süzülür ve
tatlandırılmadan içilir. Çay, yemeklerden önce, sıcakken içilmelidir. Bitki çayının içerdiÄŸi acı maddeler ve az miktarda
tanen bazı bünyeleri rahatsız edebilir. Bu durumda, acı maddelerin etkisini azaltacak ve tanen maddesini tümüyle
devre dışı bırakacak bir demleme biçimi uygulamak gerekir. SoÄŸuk suda demleme biçimidir bu. Aynı miktarda ince
kıyılmış kök 1 bardak suya eklenir, 7-8 saat bekletilir, süzülür ve ılıklaÅŸtırılarak içilir. Tatlandırmaya çalışılmamalıdır,
çünkü tatlandırılması mümkün deÄŸildir.
Yan etkiler: Önerilen dozajlara uyulduÄŸunda, bilinen hiçbir yan etkisi yoktur. Ama çok yüksek kan basıncından
ÅŸikayetçi olanların, mide ve onikiparmakbağırsağı ülseri çekenlerin ve hamilelerin kullanmaması doÄŸru olur. Ayrıca,
çok ender olmakla birlikte, acı madde droglarına karşı alerjisi olanların ve kullanım sonrası baÅŸ aÄŸrısı çekenlerin bu
tür acı madde droglarından uzak durmaları önerilir.
