BEYAZ SOÄžAN
Latince Adı: Drimia martima
Beyaz soÄŸan (Drimia martima)
Diğer Adları:
Adasoğanı, Meerzwiebel, Urgina martima BAKER
AksoÄŸan Syn: Scilla martima
Öküz soÄŸanı Squilla martima
Zehirli soÄŸan
Akdeniz Adasoğanı
Deniz soğanı
Tıbbi Adasoğanı
Familyası:
Sümbülgillerden, Hyacynthin, Hyacynthaceae
Drugları:
Adasoğanı; Scillae bulbus
AdasoÄŸanının sadece soÄŸan tozu tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır. Çok zehirli olması nedeni ile çayı
içilmez.
AdasoÄŸanının oldukça çok türü mevcuttur. Fakat bizi ilgilendiren Tıbbi maksatlı kullanılan türlerdir. Deniz
AdasoÄŸanı veya Akdeniz AdasoÄŸanı; Urgina martima bunlar içinde en önemlisidir. Bundan baÅŸka Türk
AdasoÄŸanı; U.aphyllo, Hint AdasoÄŸanı; U.indica, Küre AdasoÄŸanı; U.pancration ve YeÅŸil AdasoÄŸanı;
U.hesperia'ı sayabiliriz. Akdeniz Adasoğanını Beyaz Adasoğanı; U.martima var.alba ve Kırmızı Adasoğanı;
U.m.var.rubra diye iki önemli alt türü vardır. Bunlar hemen hemen aynı özelliklere sahiptir, fakat Beyaz AdasoÄŸanı
tentür ve natürel ilaç yapımında daha yaygın olarak kullanılır. Martima; denize yakın anlamına gelir. Bu
nedenle de Deniz AdasoÄŸanı diye de anılır. AdasoÄŸanı üzerine ilk Monografiyi Zanas Maltthaeus Durastantes 1614
yılında yazmış ve VAN SWİETEN 1764'de yaptığı araştırmalarda Adasoğanının hidrops'a (herhangi bir organın su
toplaması) karşı etkili olduğu tespit edilmiştir. Stoll 1923-1933 yılları arasında yaptığı araştırmalarda Adasoğanının
birleşimindeki ilk glikoziti (Scillaren A) keşfetmiş ve bunu diğer ilim adamlarının araştırmaları takip etmiştir. Vatanı
Akdeniz ülkeleri olan Deniz AdasoÄŸanından beyazı DoÄŸu Akdeniz havzasına, Kırmızı AdasoÄŸanı Orta Akdeniz
havzasında (Cezayir, Tunus ve Sicilya) yetişir.
Botanik:
AdasoÄŸanı Türkiye'nin Marmara, Ege ve Akdeniz bölgesinde yabani olarak yetiÅŸir. Boyu 1-2m'yi bulan, uzunca bir
sap ve bu sapın 30-50cm'lik olan üst kısmında 50-70 adet çiçek baÅŸak ÅŸeklinde dizilmiÅŸtir. Çiçekleri beyaz renkli
oval, 6 adet taç yapraktan meydana gelir ve 6 adet beyaz saplı topuzcukları, sarı döllenme tohumları ve ortada
yeÅŸilimsi bir göbeÄŸe sahiptir. Kökleri 5-20cm çapında bir soÄŸan olup dışı kahverengimsi, kabukla kaplı, içi beyaz ve
de 1-2,5kg ağırlığındadır. Direkt soÄŸandan çıkan 10-20adet yapraÄŸa sahiptir. Yaprakları ÅŸerit ÅŸeklinde, uçları sivri,
3-10cm eninde, 30-80cm uzunluÄŸunda ve koyu yeÅŸil renktedir.
YetiÅŸtirilmesi:
Türkiye'nin Akdeniz, Ege ve Marmara bölgesinde problemsiz yetiÅŸir. DiÄŸer yörelerde kışın üzerini dona karşı örtmek
gerekir.
Hasat zamanı:
AdasoÄŸanı sonbaharda sökülerek çıkarılır ve dış kabukları soyulduktan sonra ortadaki aşırı müsilajlı tabaka da
çıkarılır ve orta tabaka dilimlenerek kurutulur.
BirleÅŸimi:
BirleÅŸimindeki maddeleri önemine göre ÅŸöyle sıralayabiliriz;
a) Bufadıenolitler %0,5-2 arasında olup önemlileri; Glucoscillaren A, ProscillaridinA, Scillaren A, Scillicyanosid,
Scilliglaucosid, glucosscilliphaosid, Scilliphaosid ve Gamabufalinrhamnosid
b) Musilaj, sabit yağlar, tanin ve az miktarda eter yağı
Araştırmalar:
Adasoğanı ile araştırmalar 17.yy.dan beri yapılmakta olup 20.yy.da yapılan araştırmalarda bitkinin kalp zafiyetini
iyileÅŸtirmesi ve aynı zamanda böbreklere zarar vermemesi nedeni ile önemi artmıştır. Bu araÅŸtırmalardan bazıları;
1) H. Eichstadt ve ekibi 1991'de Üniversite kliniÄŸinde kalp zafiyeti olan 20 hasta üzerinde AdasoÄŸanı ekstresi ile
tedavi denemesi yapmış ve hastaların iyileştiğini tespit etmiştir. (ZP.1.92.46) (15gr ekstrakt 2,92mg Bufadıenolit
türevleri içerir).
2) Kalp zafiyeti ve böbrek zafiyeti olan 33 hasta üzerinde AdasoÄŸanı ekstresinden elde edilen Proscillaridin A
(0,75-1mg) ile Üniversite kliniÄŸinde tedavi denemesi yapılmış ve hastaların durumunun iyileÅŸtiÄŸi tespit edilmiÅŸtir.
(HHB.VI.1045)
3) Nabız atışları dk'da 60'a düÅŸen 8 hasta üzerinde klinik araÅŸtırmalar yapılmış ve hastalara 1-1,5mg Proscillaridin A
verilerek tedavi denemesi yapılmış ve hastaların nabızlarının normalleştiği tespit edilmiştir. (HHB.VI.1044)
Tesir ÅŸekli:
Kalp kaslarını kuvvetlendirici, kalp atışlarını düzenleyici, idrar söktürücü, balgam söktürücü, müshil yapıcı özelliklere
sahiptir.
Kullanılması:
a) Klinik araÅŸtırmalarına göre kalp zafiyetine ve böbrek zafiyetine karşı kullanılır. Ayrıca kalp atışlarını yavaÅŸlatır.
b) Homeopati'de; kalp zafiyeti, mide ve bağırsak mukozasının tahriÅŸi, böbreklerde kan dolaşımı yetersizliÄŸi, bronÅŸit,
akciÄŸer iltihaplanması (zatürree), nezle ve sinüzite karşı kullanılır.
c) Halk arasında astım, boğmaca, bronşit, basur ve bel ağrısı gibi rahatsızlıklara karşı kullanılır.
Çayı:
Zehirli olması nedeni ile çayı içilmez.
AdasoÄŸanı tozundan 0,1-0,15gr, tentüründen 1gr, hülasasından (ekstresinden) 2,5mg ve Proscillaridin A'dan 2,5gr
alınabilir. Bunlardan biri günde en fazla bu oranda alınabilir.
Açıklama:
BilindiÄŸi gibi kalp zafiyetine karşı Yüksük otu ve Strofantus natürel ilaçları kullanılır. Fakat uzun süre tedavilerde bu
iki bitkinin etkili maddelerinin (kalbe etki eden glikozitler Digitalis) dokularda yoğunlaşması (komulasyon) ve
vücuttan atılırken böbreklere zarar verirler bu nedenle dokularda yoÄŸunlaÅŸmayan (komulasyon) ve safra yolu ile
dışarı atılan AdasoÄŸanı natürel ilaçları tercih edilir. AdasoÄŸanının birleÅŸimindeki maddeler bitkinin yetiÅŸtiÄŸi yöreye ve
iklime göre oldukça çok farklılık gösterir. Bu nedenle AdasoÄŸanının taze toz ve tentürlerinin birleÅŸiminde ne kadar
etki maddesi olduÄŸu deÄŸiÅŸken olduÄŸundan daha çok dikkat gerekir. Oysa AdasoÄŸanı ekstresinin ne kadar
Bufadıenolitler içerdiÄŸi bilindiÄŸinden kullanılırken hasta kendinden daha emin olur.
Homeopati'de:
AdasoÄŸanının dış kabuÄŸu soyulur ve ortadaki göbek çıkarılarak atılır ve orta tabaka ince kıyılarak 20gr bir ÅŸiÅŸeye
konur ve üzerine %70'lik 80ml Alkol ilave edilir. ÅžiÅŸe güneÅŸ ışınlarından uzakta 6 hafta bekletildikten sonra
süzülerek Homeopati'de Scilla ismi ile anılan tentür elde edilir. homeopati'de genellikle Kırmızı AdasoÄŸanı kullanılır.
Bu tentürden günde 3-5 defa 10-15 damla 4-6 hafta süreyle alınır.
Hastalığın belirtileri (semptom):
1) Ä°drar az yapılır, kalp rahatsızlığı nedeni ile vücudun belli noktalarında su toplanır (hidrops)
2) Ağır öksürük
3) BoÄŸmaca ve batıcı göÄŸüs aÄŸrısı özellikle gece
4) Göz kapakları ÅŸiÅŸer, gözler yanar ve yaÅŸarır
5) Ağrılar akşamları ve geceleri artar
6) Mukoza tahriÅŸ olmuÅŸtur
7) Deri üzerinde yanıcı, kaşıntılı, kırmızı lekeler
Bu gibi hallerde AdasoÄŸanı tentürü gerekir.
Yan tesirleri:
Tarife uyulmadan alınırsa bulantı, kusma, mide aÄŸrıları, ishal ve nabızda anormallikler görülür.
B) Kırmızı Adasoğanı, Rotemeerzwiebel, Urgina martima var.rubra
Bu Kırmızı AdasoÄŸanı sadece Homeopati'de tentür yapımında kullanılır. Kırmızı AdasoÄŸanı 10-25cm çapında, 2-4kg
ağırlığında dışı ve içi kırmızı kahverengimsi renktedir. Çiçekleri erguvani renklidir. Hasat zamanı ve yetiÅŸtirilmesi aynı
Ak Adasoğanı gibidir.
BirleÅŸimi:
BirleÅŸimindeki en önemli madde
a) Bufadıenolid türevleri, scillirosid, scillirubrosid, scillarenin=3-P-D-glikozit, scillirosidin, glicoscllirosid ve scillaren
içerir.
Sabit yaÄŸlar, fruktozlar, flavonlar, chillidonosit ve az miktarda uçucu yaÄŸ içerir.
Kullanılması:
K.AdasoÄŸanı çok zehirli olması nedeni ile natürel ilaç yapımında kullanılmaz fakat tentür yapımında kullanılır.
Kullanılması, tesir şekli ve yan tesirleri aynıdır
