Ana Arılar
Ana arılar kendi kendilerine beslenemezler çevrelerinde çok miktarda beslenmesini ve temizlenmesini saÄŸlayan erkek arılat bulunmaktadır. Bu konudaki makalemiz aÅŸağıdadır.
YaÅŸamı süresince sadece çiftleÅŸme amacıyla ya da koloninin oÄŸul vermesi durumunda kovan dışına çıkar. Kendi kendine beslenemez. Beslenmesi, bakıcı iÅŸçi arıların aÄŸzına arı sütü vermeleri ÅŸeklinde olur. Tek görevi yumurtlamaktır. Ana arı iÅŸçi arıya göre daha uzun ve daha az çentiÄŸi bulunan iÄŸneye sahiptir. Bu nedenle iÄŸnesini batırıp çıkararak defalarca kullanabilir. Ana arı, iÄŸnesini rakip ana arılara karşı kullanır.
Ana arı memesi anaarı yüksüÄŸü
Ana arı; ana arı hücresi, ana arı memesi veya ana arı yüksüÄŸü denilen özel bir göz içerisinde geliÅŸir ve geliÅŸme süresi 16 gündür. Hücreden çıktıktan sonra ortalama 1 hafta içinde güneÅŸli, sıcak ve rüzgarsız bir günde ve öÄŸleden sonra çiftleÅŸme uçuÅŸuna çıkarak havada erkek arılarla çiftleÅŸir. DeÄŸiÅŸik nedenlerden dolayı yeterli sayıda erkek arıyla çiftleÅŸemeyen ana arı daha sonraki günlerde 2-3 defa daha çiftleÅŸme uçuÅŸuna çıkabilir. ÇiftleÅŸmesini tamamlayan ana arı kovanına döner ve 2-3 gün sonra yumurtlamaya baÅŸlar. Ana arı kovan içi ve kovan dışı ÅŸartlara ve kalitesine baÄŸlı olarak günde ortalama 1.500-2.500 adet yumurta yumurtlayabilir.
ANA ARI YETİŞTİRİCİLİĞİ
Arı yetiÅŸtiriciliÄŸinde verim alabilmek için; kullanılacak damızlığın bölgeye adapte olabilen ve genetik potansiyeli bilinen ırk olması temel kuraldır.
Ülkemizde DoÄŸu Anadolu, Karadeniz, Ä°ç Anadolu ve Ege-Akdeniz bölgelerimizin iklimleri birbirlerinden fevkalade farklılık arz etmektedir. Özellikle bu dört bölgemizin her birisinde yüzlerce yıldır yaÅŸamakta olan arı kolonileri kendilerini bu bölgelerin iklim ve florasına öylesine adapte etmiÅŸlerdir ki; her bölgede, o bölgenin iklim ve florasından kaynaklanan ırklar oluÅŸmuÅŸ ve bu ırklar fizyolojik olarak deÄŸiÅŸik davranışlara sahip olmuÅŸlardır.
Flora ile olan iliÅŸki sadece fizyolojik davranışlarda kalmamış, arıların morfolojisini de etkilemiÅŸtir ve Kafkas arısının hortumu üçgül çiçeklerinin derinde olan deniz arıları orman gülündeki kumarın maddesine dayanıklı hale gelmiÅŸ, Ä°ç Anadolu Arısı Mayıs- Haziran ayı çiçekleri nektar akımından hızla faydalanmaya adapte olmuÅŸ, MuÄŸla arısı ise Eylül-Ekim aylarında çam balı diye bilinen basra salgısına adapte olduÄŸundan bu mevsime endekslenerek hızla çoÄŸalmaktadır.
Son 30-40 yıldır gezginci arılarımız daha çok bal almak düÅŸüncesi ile kolonilerini, çiçeÄŸin olduÄŸu ülkenin her yerinde gezdirmektedirler. Her bölgenin eko tipi olan yerli arılar, gezginci arıcıların arıları ile oÄŸul mevsiminde melezleÅŸerek yıllar yılı yörelerine adapte olarak doÄŸal seleksiyon sonucu verimli hale gelen eko tipler gezginci arılar ile melezleÅŸmiÅŸlerdir. Ana arıların, 3-8 km. çevrede uçuÅŸ sırasında çiftleÅŸmesi doÄŸal davranış olup; melezleÅŸme kaçınılmaz bir sonuç olmuÅŸtur. Yıllardır devam eden kontrolsüz melezleÅŸme sonucunda da verimsizlik ve dejenerasyon görülmüÅŸtür. Sonuçta çevre ÅŸartlarına dayanıklı eko tipler, gezginci arıcılık dolayısıyla orijinalliklerini koruyamamışlar, olumsuz karakterler ileri melez generasyonlarıda dominant karakter olabilmiÅŸtir. Sonuç olarak arıcılarımızın yaygın ÅŸikayetleri Orta ve DoÄŸu Anadolu’da yazın nektar akımı döneminde çok hızlı yavru yapan ama bal stokla mayan, sonbahara çok yavrulu bol stoksuz giren, kış ÅŸartlarına dayanıksız ve ölen arı mevcudu oluÅŸmuÅŸtur.
Ülkemizde, arıcılığın kurtuluÅŸu gezginci arıcılık ile birlikte DAMIZLIK ANA ARI ÜRETÄ°MÄ° VE DAMIZLIK ANA ARI KULLANIMIDIR.
SAF IRK :
Saf ırk olarak vasıflandırılan arılar; hem dünya üzerindeki orijinal olarak bulundukları bölge itibarı ile hem de fizyolojik ve morfolojik özellikleri nedeni ile diÄŸer ırklardan ayrılırlar. Saf ırklar tür içerisindeki bireylerden oluÅŸan birimlerdir. Ortak vücut özelliklerine sahiptirler. Bal arısı ırkları doÄŸal seleksi yon sonucu oluÅŸmuÅŸlardır. Tek örnektirler. Her ırk doÄŸal çevresine uyum saÄŸlamıştır. Eski Sovyetler BirliÄŸi Tarım Bakanlığı´nın tüzüÄŸüne göre “Bir ırkın kabul edilebilmesi için, aynı menÅŸeli ve dış görünümleri aynı olan arıların oluÅŸturduÄŸu, en az 20.000 arı kolonisinin benzer biyolojik ve üretim karakterlerini taşıması gerekir. Bunların dört kuÅŸak boyunca baÅŸka ırklarla kan bağı bulunmamalıdır.” denilmektedir.
Apis Mellifera Caucasica bir ırktır. Bu ırkın orijinal olarak bulunduÄŸu bölge Kafkasya DaÄŸlarıdır ve bu ırkın kendisine özel ve diÄŸer ırklardan farklı olduÄŸunu belirten fizyolojik ve morfolojik özellikleri bulunmaktadır. Apis Mellifera Carnica ve Apis Mellifera Ligustica da ayrı ırklardır ve özellikleri itibarı ile diÄŸer ırklardan ayrılırlar. Saf ırk arılar birbirleri ile çiftleÅŸtiklerinde yavrular, sürekli her kuÅŸakta ana ve babanın yani ırkın karakterini gösterirler. Ä°leri kuÅŸaklarda hiç bir deÄŸiÅŸiklik göstermezler. Saf yetiÅŸtirme ile özel bir ırkın ya da bir soyun içinde yakın iliÅŸkili çiftleÅŸtirmeler yaptırarak, istenilen karakterler yoÄŸunlaÅŸtırılabilir ve sabitleÅŸtirilebilir. Aynı zamanda istenmeyen özellikler de adım adım elemine edilir. Mevcut özellikleri ÅŸiddetle sınırlandırılmaktadır. Bu amaçla baÅŸka ırkların bulunmadığı tecritli bölgelerde yetiÅŸtirilirler ve kontrollü olarak kendi içinde çiftleÅŸtirilerek muhafaza edilirler. Böylece saf yetiÅŸtirilmiÅŸ ırklar baÅŸarılı melezleÅŸeler için saÄŸlam bir temel saÄŸlar. BAL ARISI IRK BAKIMINDAN YA SAFTIR YA DA MELEZDÄ°R. Saf yetiÅŸtirme tüm ıslah çalışmalarının temelini teÅŸkil eder.
EKO TIP :
Eko tip dediÄŸimiz arıları ‘bir ırk bölgesinin içinde daha küçük lokal alanlarda bulunan saf ırkın bir alt grubu olan ve kendi içinde çok yakın özellikleri olan arılardır’ diyerek tarif etmek mümkündür. Apis Mellifera Carnica ırkı bilindiÄŸi gibi orijinali Avusturya Alplerinde bulunan bir ırktır. Bu ırk Avusturya, Almanya, Eski Yugoslavya ve daha birçok ülkede yaygındır. Ä°ÅŸte Karniol ırkına ait olan, AÅŸağı Avusturya bölgesindeki arılara SKLENAR EKO TÄ°PÄ°, Slovakya’daki arılar da BUKOVSEK EKO TÄ°PÄ° dır.
HIBRID :
Ä°ki ayrı ırkın veya iki ayrı saf hattın veya ayrı bir ırkla deÄŸiÅŸik ırktan bir saf hattın, birbirleri ile melezleÅŸmesi sonucu meydana gelen melezlere HÄ°BRÄ°D denir. Hibridler genelde kontrollü yapılırlar ve bunlara kontrollü hibridler adı verilir. En verimli koloniler hibrid kolonilerdir. Bu ÅŸekilde yapılan iyileÅŸtirme çalışması, ekonomik açıdan önemli karakterlerin birleÅŸtirilme imkanlarına dikkat edilerek hatasız yapılırsa ilk kuÅŸak melez kolonilerin verimliliÄŸi ıslah materyali olarak kullanılan ebeveyn ırklara göre en az % 20 - 25 daha üstün olmaktadır. Ancak hibridlerde bu üstün verim yalnız ilk kuÅŸaklarda alınabilmektedir. Ä°leri kuÅŸaklarda bu verim hızla düÅŸer. Dünyada bilinen önemli hibridler vardır. Hibrid üreticiliÄŸi arıcılığın en teknik ve en ileri aÅŸamasıdır. Çok külfetli ve ileri bir tekniÄŸin uygulanmasını gerektirmesine karşın hibrid ana arıların kolonilerinden saÄŸlanan yüksek verim bu külfete katlanmaya deÄŸer bulunmaktadır.
Hibrid üretmenin temel kuralları
Kural : Önemli hibridlerin ebeveynleri olan saf ırk ve saf hatlar elde tutulmalıdır.
Kural : Tanınan hibrid ana arıların üretilebilmesi için tanınan hibridin ebeveynlerinin hangi ırk, eko tip veya saf hat olduÄŸunun bilinmesi gerekir.
Kural : Tanınan hibridlerin ebeveynlerinin ana arıları ve erkek kolonileri saf olarak üretilmelidir.
Kural : Tecritli çiftleÅŸme bölgelerinde hibridin saf ebeveynleri bulundurulmalı ve çiftleÅŸmeleri saÄŸlanmalıdır.
DÜNYACA TANINAN ÖNEMLI HIBRIDLER
Sterline : 1949´da ABD´de üretilmiÅŸtir. Ä°talyan arısının dört hat hibrididir.
Midnite : 1957´de ABD´de üretilmiÅŸtir. Kafkas soyunun dört hat hibrididir. Saf hat ebeveynlere göre % 130 - 200 daha verimlidir.
Buckfast : Br. Adam´Ä±n Ä°ngiltere´de geliÅŸtirdiÄŸi bir hibriddir. Buckfast ana X Anadolu baba hırçın ve hareketli, Anadolu ana X Buckfast baba sakin ve uysaldır. Buckfast hibridi ebeveynlere göre % 128 - 151 daha verimli bulunmuÅŸtur.
Hibrid yetiÅŸtiriciliÄŸinde ilk olarak yöreye uygun ve iyi kombinasyon verecek ırklar ya da hatlar seçilir. Her zaman istenilen sonucun alınabilmesi için, seçilen ebeveyn hatlar seleksi yon yoluyla, mümkün olduÄŸunca ortak özelliklere kavuÅŸturularak saflaÅŸtırılır, istenilen karakterler elde edilir ve sabitleÅŸtirilir. Bu saf hatların elde edilebilmesi için yapay dölleme gereklidir.
KULLANMA MELEZLERI :
Saf bir ırkın bakire ana arısının; yaÅŸanılan coÄŸrafi bölgede bulunan lokal kolonilerin erkek arıları ile çiftleÅŸmesi ile elde edilen çiftleÅŸmiÅŸ ana arılara kullanma melezi ana arılar denmektedir.
Burada bir nevi hibrid yetiÅŸtiriciliÄŸi yapılmakla beraber erkek kolonilerin ırk özellikleri bilinmediÄŸinden ve bilinse bile tecritli çiftleÅŸtirme bölgesinde kontrollü çiftleÅŸtirme yapılmadığından bu ana arılara hibrid demek mümkün olmamakta, verimleri konusunda kesin bir ifade kullanılamamaktadır.
Tecritli çiftleÅŸtirme alanları tesis edemiyorsanız bu tür üretim kaçınılmaz olmaktadır.
Türkiye´de 1978 yılından bu yana yapılan ana arı yetiÅŸtiriciliÄŸi bu temele dayalı olarak yapılmaktadır. Ana hattı Kafkas olan kullanma melezi ana arılar yetiÅŸtirilmektedir.
Ana arılar Kafkas ırkından yetiÅŸtirilmekte, bu ana arıların çiftleÅŸmeleri için normal yani deÄŸiÅŸik ırk ve melez kolonilerin bulunduÄŸu yerlerde çiftleÅŸmeleri saÄŸlandığından erkek koloniler hakkında hiç bir ÅŸey söylemek mümkün olmamaktadır.
