ACI ZAMBAK
Latince Adı: Datura stramonium
Diğer İsimleri: Tatula,Dikenli elma,Şeytan elması,Deliotu,Delirten ot
Acızambak (Stechapfel, Datura stramonium)
Familyası: Patlıcangillerden, Nachtschattengewâchse, Soanaceae,
Drugları: Tatula yaprağı; Stramonii folium
Acı zambak(Tatula) tohumu; Stramonii semen
Tatulanın genellikle yaprakları tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır ve nadiren de tohumları tentür yapımında
kullanılır.
GiriÅŸ: Daturagillerin takriben 25 türü olup en çok kullanılan Tatulanın ise 4 alt türü mevcuttur.
Beyaz tatula; D.S.var.stramonium bu beyaz çiçekli ve dikenlidir.
Dikensiz tatula; D.s.var.inermis beyaz çiçekli ve dikensizdir.
MenekÅŸe morumsu tatula; D.s.var.tatula bu menekÅŸe morumsu çiçekli ve dikenlidir.
Godrani tatulası; Datura stramonium var.godroni bu tür menekÅŸe morumsu renkli çiçekli ve dikenlidir.
Ayrıca;
Meksika tatulası; Datura suaveolens, Hint tatulası; D.metel, Şili tatulası; D.spinosa, Teksas tatulası; D.innoxia
ve Brezilya tatulası; D.arborea gibi türlerde yöresel olarak kullanılır.
Tatula hariç diÄŸer türler hemen hemen hepsi Amerika'dan Avrupa'ya getirilmiÅŸ ve oradan da dünyanın diÄŸer
ülkelerine yayılmıştır. Tatulanın vatanı Hazar denizi çevresi olup zamanla burada yayıldığı tahmin edilmektedir.
Tatulanın Amerika'dan getirilmiÅŸ olması doÄŸru deÄŸildir. Çünkü tarihte ilk defa eski Mısırlılar ve DoÄŸu Romalılar
tarafından kullanıldığı bilinmektedir. Tatula Arapça Datula (dikenli elma) anlamına gelen kelimeden türemiÅŸtir ve
Latinceye de öyle geçmiÅŸtir. Stramonium Latince delirten anlamına gelir. Tatula ile ilgili ilk denemeler ise Viyana'da Kral doktoru STÖRCK tarafından 1762 de yapılmış ve onu diÄŸerleri takip etmiÅŸtir.
Botanik: Tatulanın 4 alt türü de aynı maksatla kullanılır ve bitki bir yıllık olup hemen her yıl bitkiyi baÅŸka yerde
bulabilirsiniz. Tatula 40-120cm boyunda çatallaşırken çatal gibi ikiye ayrılır ve her çatalın ortasında bir çiçek açar. Yaprakları 15-25cm uzunluÄŸunda 10-20cm eninde yumurta ÅŸeklinde, kenarlarında uçları sivri 5-9loplu ve sivri bir ucu vardır. Yaprakları karşılıklı uzun saplı, koyu yeÅŸil renkli ve damarları derindir. Çiçekleri iki dal arasından çıkar, kupası sarımsı yeÅŸil renkte ve vazo ÅŸeklinde, taç yaprağı beyaz renkte, uzun ince bir zurna gibi ve uç kısmı 5 lopludur. Meyveleri ceviz büyüklüÄŸünde, üzeri dikenli, önce koyu yeÅŸil renkli, sonra olgunlaşınca kahverengimsi bir renk alır ve dört gözden oluÅŸan meyve dört bölüme ayrılır. Meyvenin dört bölümündeki tohumları esmer veya siyah renkte 3-4mm büyüklüÄŸünde ve böbrek ÅŸeklindedir.
YetiÅŸtirilmesi: Tatulanın vatanı Türkistan (diÄŸer türlerin hemen hepsinin vatanı Amerika'dır) olup buradan
dünyanın diÄŸer ülkelerine yayılmıştır. Türkiye'in Marmara, Ege, Karadeniz, Ä°ç Anadolu ve DoÄŸu Anadolu bölgesinde
yabani olarak yetiÅŸir.
Hasat zamanı: Bitki çiçek açmaya baÅŸladığı Haziran ayından Eylüle kadar toplanarak kurutulur, toz haline getirilir.
Kullanılması:
a) Homeopati'de delirme, mani, sara, menenjit, baş ağrısı, nevralji krampları, migren, kekeleme ve parkinsona karşı
kullanılır.
b) Halk arasında astım, kramplı öksürük, boÄŸamaca, bronÅŸit, grip ve balgama karşı kullanılır.
Çayı: Tatulanın çok zehirli olması nedeni ile çayı asla içilmez. Tatula yapraklarından elde edilen Tatula tozundan bir
defada ancak 0,1gr kullanılabilir. Günde en fazla 3×0,1gr alınabilir.
Açıklama: Tatula,Güzelavrat otu ve Ban otunun birçok özellikleri birbirine benzer ve hemen hemen aynı maksatla
kullanılırlar. Bu 3 bitki diğerlerinden farklı olarak ruhsal ve sinirsel rahatsızlıklara karşı kullanılırlar. Bunların başında
da delilik, sara, nöbet, mani, psikoz, menenjit, migren, baÅŸ aÄŸrısı ve felç gibi rahatsızlıklar gelir. Fakat çok zehirli
olması nedeni ve yetiÅŸtiÄŸi yöreye göre bitkinin birleÅŸimindeki Tropanalkaloitler oldukça farklı oranlarda bulunabilir.
Bu nedenle en yaygın olan D2-D6 dozajlarının kullanılmasıdır, böylece zehirlenme tehlikesi ortadan kalkar.
Homeopati'de: Tatula yaprağından 20gr ince kıyıldıktan sonra bir ÅŸiÅŸeye konur ve üzerine 80ml %70 lik alkol
(etanol) ilave edilerek güneÅŸ ışınlarından uzakta muhafaza edilir. ÅžiÅŸedeki madde 4-6 hafta sonra süzülerek
Homeopati’de Stramonium adı ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürden 10ml 90ml %70lik etanola karıştırıldıktan
sonra kullanılabilir ve D2 denir.
Yan tesirleri: Tatulanın çok zehirli olması nedeniyle toplarken bile eldiven kullanılmalıdır.
Zehirlenme belirtileri; Zehirlenen kiÅŸi önce hoplar,zıplar, sonra derisi kızarır, gözbebekleri büyür, bulantı, görme
zafiyeti, sersemleme sonrada nefes alışları felç olur ve sonu ölümdür. Ä°lk olarak aktif kömür (tıbbi kömür) verilir ve Ä°ngiliz tuzu (Sodyumsülfat) verilir ve hastanede midesinin yıkanması gerekir ve de damardan Physostigminin iÄŸnesi
yapılır (yetiÅŸkinlerde 2mg, çocuklarda 0,5mg).
